Τις ευκαιρίες που δημιουργεί η χρήση των ανοιχτών δεδομένων στη δημόσια διοίκηση χάνει η Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΣΕΒ σχετικά με το θέμα. Όπως τονίζεται, με πολύ συντηρητικές εκτιμήσεις, τα ανοικτά δεδομένα στην Ελλάδα μπορούν να δημιουργήσουν επιπλέον 3,2 δισ. ευρώ ΑΕΠ, πάνω από 1.000 θέσεις εργασίας και περίπου 12 δισ. ευρώ σωρευτικά οφέλη εντός 5 ετών από το πραγματικό άνοιγμά τους...
Στο μεταξύ, όπως δείχνουν τα στοιχεία του Βαρόμετρου Ανοικτών Δεδομένων (ODB) η χώρα μας παρουσιάζει πτώση της βαθμολογίας της σε σχέση με το 2014 στη χρήση ανοιχτών δεδομένων, από τις 40,79 μονάδες στις 38,94. Χαρακτηριστική είναι η υστέρηση σε γεωγραφικά δεδομένα, χάρτες και στοιχεία του Κτηματολογίου, δεδομένα για τις δημόσιες συμβάσεις, την νομοθεσία, τις εκλογές, το εμπορικό μητρώο, το περιβάλλον, τα δρομολόγια των μέσων μαζικής μεταφοράς, κ.λπ. Χώρες ανταγωνιστικές της Ελλάδας, όπως η Ιρλανδία (βαθμολόγηση ODB: 47,4), η Σλοβακία (44,9) η Πορτογαλία (41,9), η Ιταλία (55,9), το Ισραήλ (46,3) προχωρούν με ταχύτερους ρυθμούς. Η Ε.Ε. υπολογίζει ότι το μέγεθος της αγοράς ανοικτών δεδομένων αναμένεται να αυξηθεί κατά 37% μέχρι το 2020, φθάνοντας σε 75,7 δισ. ευρώ, με το συσωρευτικό μέγεθος στα 325 δισ. ευρώ. Εάν σε αυτό προστεθούν τα έμμεσα οικονομικά οφέλη από νέα αγαθά και υπηρεσίες, εξοικονόμηση χρόνου, αποτελεσματικότητα στη δημόσια διοίκηση, λήψη καλύτερων αποφάσεων, τότε το συνολικό μέγεθος της αγοράς εκτιμάται στα 1,2 τρισ. ευρώ περίπου.
Ο ΣΕΒ επισημαίνει ότι η υιοθέτηση του Ν4305/2014 για την ανοικτή διάθεση και περαιτέρω χρήση εγγράφων, πληροφοριών και δεδομένων του δημόσιου τομέα έχει φέρει μέχρι στιγμής φτωχά αποτελέσματα στη χώρα μας λόγω περιορισμένης ανταπόκρισης των δημόσιων οργανισμών και έλλειψης σαφούς στρατηγικής από την πλευρά της πολιτείας. Η προσπάθεια που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας με τη «Διαύγεια» έμεινε στη μέση και φαίνεται να έχει εγκαταλειφθεί. Η έλλειψη διασύνδεσης ή/και διαλειτουργικότητας πηγών ανοικτών δεδομένων, καθιστά αδύνατη την πρόσβαση και χρησιμοποίηση σύνθετης πληροφορίας (ταυτόχρονη διασύνδεση δεδομένων πολλαπλών πηγών), μειώνοντας έτσι την αξία αξιοποίησης των δεδομένων. Επισημαίνεται ενδεικτικά, ότι το Παρατηρητήριο Καυσίμων, οι Δημόσιες Συμβάσεις (ΕΣΗΔΗΣ και ΚΗΜΔΗΣ), ο ΟΑΣΑ και ο ΟΑΣΘ δεν παρέχουν ανοιχτά δεδομένα. Το ΓΕΜΗ δεν παρέχει πλήρη κατάλογο με δεδομένα επιχειρήσεων. Το Παρατηρητήριο Τιμών σταμάτησε να λειτουργεί, η γεωγραφική πληροφορία είναι από αποσπασματική (πχ. το http://geodata.gov.gr/ έκλεισε πριν λίγο καιρό λόγω έλλειψης πόρων), ενώ κτηματολογικές πληροφορίες δεν είναι ψηφιοποιημένες ώστε να διατίθενται δημοσίως.
Ψηφιακός μετασχηματισμός
Κι όμως τα ανοικτά δημόσια δεδομένα, ως υποσύνολο των μεγάλων δεδομένων (big data), αποτελούν βασικό πυλώνα του ψηφιακού μετασχηματισμού κράτους και οικονομίας. Μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, σε νέες θέσεις εργασίας, στη μείωση κόστους και διοικητικών βαρών, στην εξοικονόμηση πόρων, στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών προς πολίτες και επιχειρήσεις μέσω της τυποποίησης διαδικασιών και της αξιολόγησής τους από το κοινό και εν τέλει στη διαφάνεια. Παρά τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού με ψηφιακές δεξιότητες υψηλού επιπέδου, η Ελλάδα χρειάζεται ρεαλιστικά βήματα και σαφή στρατηγική για την ανοιχτή διάθεση της πληροφορίας και την αναβάθμιση των συστημάτων προστασίας και ασφάλειας των προσωπικών δεδομένων που έχει στη διάθεσή του το Ελληνικό κράτος από κυβερνοαπειλές. Είναι χαρακτηριστικό ότι τη στιγμή που μεγάλο μέρος του ιδιωτικού τομέα υποχρεώνεται να συμμορφωθεί με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων (GDPR), το Ελληνικό Δημόσιο δεν διαθέτει ακόμη πολιτική για το ζήτημα αυτό.
Προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της χρήσης των ανοιχτών δεδομένων ο ΣΕΒ προτείνει έξι απαραίτητες παρεμβάσεις που αφορούν τον Προσδιορισμό τομέων προτεραιότητας, τη Διασύνδεση βασικών μητρώων με την εθνική πύλη ανοικτών δεδομένων, την Τυποποίηση, αξιοπιστία και ασφάλεια δεδομένων, την Αξιοποίηση των δεδομένων προς όφελος των πολιτών και επιχειρήσεων, την Αναβάθμιση της λειτουργικότητας του αποθετηρίου, τη Διακυβέρνηση και ευαισθητοποίηση. Τα παραδείγματα από άλλες χώρες δείχνουν το δρόμο. Στη Γαλλία μέσα από τους 5 πρώτους κύκλους του προγράμματος αξιοποίησης ανοιχτών δεδομένων στη δημόσια διοίκηση, έχουν ήδη δημιουργηθεί περισσότερες από 200 νέες βιώσιμες επιχειρήσεις που αξιοποιούν ανοιχτά δεδομένα. Περισσότεροι από 5.000 προγραμματιστές αξιοποιούν τα δεδομένα που προσφέρει σε πραγματικό χρόνο η υπηρεσία μεταφορών του Λονδίνου. Οι έξυπνες πόλεις προσφέρουν στους πολίτες τους μια υψηλή ποιότητα ζωής, άμεση διαχείριση κινδύνων και ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης ενεργειακών πόρων. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των ευφυών διασυνδέσεων μεγάλου όγκου ανοικτών δεδομένων που προκύπτουν από υποδομές όπως η ηλεκτροδότηση, η θέρμανση, τα μέσα μεταφοράς, οι δρόμοι, τα έξυπνα κτίρια.
Ο ΣΕΒ επισημαίνει ότι η υιοθέτηση του Ν4305/2014 για την ανοικτή διάθεση και περαιτέρω χρήση εγγράφων, πληροφοριών και δεδομένων του δημόσιου τομέα έχει φέρει μέχρι στιγμής φτωχά αποτελέσματα στη χώρα μας λόγω περιορισμένης ανταπόκρισης των δημόσιων οργανισμών και έλλειψης σαφούς στρατηγικής από την πλευρά της πολιτείας. Η προσπάθεια που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας με τη «Διαύγεια» έμεινε στη μέση και φαίνεται να έχει εγκαταλειφθεί. Η έλλειψη διασύνδεσης ή/και διαλειτουργικότητας πηγών ανοικτών δεδομένων, καθιστά αδύνατη την πρόσβαση και χρησιμοποίηση σύνθετης πληροφορίας (ταυτόχρονη διασύνδεση δεδομένων πολλαπλών πηγών), μειώνοντας έτσι την αξία αξιοποίησης των δεδομένων. Επισημαίνεται ενδεικτικά, ότι το Παρατηρητήριο Καυσίμων, οι Δημόσιες Συμβάσεις (ΕΣΗΔΗΣ και ΚΗΜΔΗΣ), ο ΟΑΣΑ και ο ΟΑΣΘ δεν παρέχουν ανοιχτά δεδομένα. Το ΓΕΜΗ δεν παρέχει πλήρη κατάλογο με δεδομένα επιχειρήσεων. Το Παρατηρητήριο Τιμών σταμάτησε να λειτουργεί, η γεωγραφική πληροφορία είναι από αποσπασματική (πχ. το http://geodata.gov.gr/ έκλεισε πριν λίγο καιρό λόγω έλλειψης πόρων), ενώ κτηματολογικές πληροφορίες δεν είναι ψηφιοποιημένες ώστε να διατίθενται δημοσίως.
Ψηφιακός μετασχηματισμός
Κι όμως τα ανοικτά δημόσια δεδομένα, ως υποσύνολο των μεγάλων δεδομένων (big data), αποτελούν βασικό πυλώνα του ψηφιακού μετασχηματισμού κράτους και οικονομίας. Μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, σε νέες θέσεις εργασίας, στη μείωση κόστους και διοικητικών βαρών, στην εξοικονόμηση πόρων, στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών προς πολίτες και επιχειρήσεις μέσω της τυποποίησης διαδικασιών και της αξιολόγησής τους από το κοινό και εν τέλει στη διαφάνεια. Παρά τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού με ψηφιακές δεξιότητες υψηλού επιπέδου, η Ελλάδα χρειάζεται ρεαλιστικά βήματα και σαφή στρατηγική για την ανοιχτή διάθεση της πληροφορίας και την αναβάθμιση των συστημάτων προστασίας και ασφάλειας των προσωπικών δεδομένων που έχει στη διάθεσή του το Ελληνικό κράτος από κυβερνοαπειλές. Είναι χαρακτηριστικό ότι τη στιγμή που μεγάλο μέρος του ιδιωτικού τομέα υποχρεώνεται να συμμορφωθεί με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων (GDPR), το Ελληνικό Δημόσιο δεν διαθέτει ακόμη πολιτική για το ζήτημα αυτό.
Προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της χρήσης των ανοιχτών δεδομένων ο ΣΕΒ προτείνει έξι απαραίτητες παρεμβάσεις που αφορούν τον Προσδιορισμό τομέων προτεραιότητας, τη Διασύνδεση βασικών μητρώων με την εθνική πύλη ανοικτών δεδομένων, την Τυποποίηση, αξιοπιστία και ασφάλεια δεδομένων, την Αξιοποίηση των δεδομένων προς όφελος των πολιτών και επιχειρήσεων, την Αναβάθμιση της λειτουργικότητας του αποθετηρίου, τη Διακυβέρνηση και ευαισθητοποίηση. Τα παραδείγματα από άλλες χώρες δείχνουν το δρόμο. Στη Γαλλία μέσα από τους 5 πρώτους κύκλους του προγράμματος αξιοποίησης ανοιχτών δεδομένων στη δημόσια διοίκηση, έχουν ήδη δημιουργηθεί περισσότερες από 200 νέες βιώσιμες επιχειρήσεις που αξιοποιούν ανοιχτά δεδομένα. Περισσότεροι από 5.000 προγραμματιστές αξιοποιούν τα δεδομένα που προσφέρει σε πραγματικό χρόνο η υπηρεσία μεταφορών του Λονδίνου. Οι έξυπνες πόλεις προσφέρουν στους πολίτες τους μια υψηλή ποιότητα ζωής, άμεση διαχείριση κινδύνων και ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης ενεργειακών πόρων. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των ευφυών διασυνδέσεων μεγάλου όγκου ανοικτών δεδομένων που προκύπτουν από υποδομές όπως η ηλεκτροδότηση, η θέρμανση, τα μέσα μεταφοράς, οι δρόμοι, τα έξυπνα κτίρια.
