Σταθερό πυλώνα ενίσχυσης της ελληνικής οικονομίας
αποτελεί ο εξορυκτικός κλάδος η συμβολή του οποίου στο ΑΕΠ της χώρας αποτιμάται
πάνω από το 3%, παρά την αρνητική επίδραση του εγχώριου οικονομικού και
επιχειρηματικού περιβάλλοντος στην Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία του κλάδου, σύμφωνα
με τα επικαιροποιημένα στοιχεία σχετικής μελέτης του ΙΟΒΕ που έγινε σε
συνεργασία με το Σύνδεσμο Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με τη νέα μελέτη του ΙΟΒΕ, η εξορυκτική βιομηχανία
κράτησε το παραγωγικό της δυναμικό σε υψηλά επίπεδα πάρα τη βαθιά και
παρατεταμένη ύφεση της ελληνικής οικονομίας. Σε αυτή την προσπάθεια συγκράτησης
του παραγωγικού δυναμικού, σημαντική στήριξη προσέφερε η έντονη εξωστρέφεια
πολλών εκ των δραστηριοτήτων του κλάδου, καθώς το υψηλό ποσοστό εξαγωγών
απέτρεψε τη δραστική μείωση της παραγωγής που παρατηρήθηκε σε άλλους κλάδους
της οικονομίας. Επιπλέον, η διεθνής συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο πολλών
επιχειρήσεων του κλάδου διασφάλισε τη ροή επενδυτικών πόρων σε μια περίοδο
ιδιαίτερα δύσκολη για την εξεύρεση χρηματοδότησης στην Ελλάδα. Ο κλάδος ωστόσο
αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες λόγω ανεπαρκούς θεσμικού πλαισίου. Όπως
επισημαίνει ο ΣΜΕ, η δημιουργία ειδικού
χωροταξικού πλαισίου για την αξιοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών αποτελεί ένα
από τα βασικά βήματα προς την κατεύθυνση της άρσης των βασικών δυσλειτουργιών
που εμποδίζουν τη λειτουργία του κλάδου. Επιπλέον σε εκκρεμότητα παραμένει η
αποτελεσματική πάταξη της παράνομης λατόμευσης. Από την άλλη πλευρά ένα
σημαντικό βήμα για ενίσχυση της καινοτομίας και των προοπτικών ανάπτυξης της
εξορυκτικής βιομηχανίας είναι η ενσωμάτωση του κλάδου στον αναπτυξιακό νόμο.
Αυτό θα συνεπάγεται και την παροχή κινήτρων για εντατικοποίηση της έρευνας στον
κλάδο και στην υλοποίηση προπαρασκευαστικών έργων.
Πτώση πωλήσεων
Αναλυτικά, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η επιδείνωση
του εγχώριου επιχειρηματικού περιβάλλοντος είχε αρνητική επίδραση στην
κερδοφορία και στην προστιθέμενη αξία του κλάδου. Ειδικότερα οι συνολικές
πωλήσεις της εξορυκτικής βιομηχανίας ανήλθαν στα 1,83 δισ. ευρώ το 2016, έναντι
2,16 δισ. ευρώ το 2015. Οι πωλήσεις υποχώρησαν κατά 15% το 2016 τόσο στους
κλάδους εξόρυξης, όσο και στους άμεσα συνδεδεμένους κλάδους μεταποίησης των
εγχωρίων πρώτων υλών. Στους κλάδους εξόρυξης, η πτώση των πωλήσεων το 2016
προήλθε κατά κύριο λόγο από τα ενεργειακά ορυκτά, με αποτέλεσμα το μερίδιό τους
στην αξία πωλήσεων της εξορυκτικής βιομηχανίας να υποχωρεί σε 26,5%, από 30,6%
το 2015. Αντίθετα, αύξηση του μεριδίου το 2016 παρατηρήθηκε τόσο στα μάρμαρα
όσο και στα βιομηχανικά ορυκτά. Στους κλάδους μεταποίησης, σημαντικός
παράγοντας της υποχώρησης των πωλήσεων το 2016 αποτέλεσε η πτώση των τιμών των
εμπορευμάτων, η οποία διαμορφώνεται στα διεθνή χρηματιστήρια. Ενδεικτικά, η
διεθνής τιμή νικελίου μειώθηκε κατά περίπου 20%, ενώ η τιμή αλουμινίου
υποχώρησε κατά 3,6% μεταξύ 2015 και 2016. Η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία της εξορυκτικής βιομηχανίας υποχώρησε το 2016,
μετά από μια τριετία ανάκαμψης. Διαμορφώθηκε στα 1,2 δισ.ευρώ, έναντι περίπου
1,4 δισ.ευρώ την περίοδο 2013-2015. Εντονότερη πτώση σημειώθηκε στους άμεσα
συνδεδεμένους κλάδους μεταποίησης, με 19,9%, σε σχέση με 14,9% στους κλάδους
εξόρυξης. Η απασχόληση στον κλάδο διαμορφώθηκε το 2017 στις 14.000 θέσεις
εργασίας σε όρους ισοδύναμων πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ), σημειώνοντας οριακή
απώλεια σε σχέση με το 2016. Την περίοδο 2012-2014, η απασχόληση στο σύνολο της
εξορυκτικής βιομηχανίας παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη, ενώ το 2015 σημειώθηκε
σημαντική, αλλά όπως αποδείχθηκε πρόσκαιρη, αύξηση σε 16.700 θέσεις πλήρους
απασχόλησης. Στους κλάδους εξόρυξης εντοπίζεται το μεγαλύτερο ποσοστό
απασχόλησης, κοντά στο 80% του συνόλου (10,9 χιλ. ), ενώ στους κλάδους
μεταποίησης η απασχόληση διαμορφώθηκε το 2017 στις 3,1 χιλ. . Το μερίδιο της
εξορυκτικής βιομηχανίας στο σύνολο της ελληνικής βιομηχανίας σε όρους
απασχόλησης ανήλθε στο 3,7% το 2016, έναντι 4,4% το 2015 και 2,9% το 2017.
Επενδύσεις
Οι επενδύσεις των κλάδων εξόρυξης παρουσίασαν κάμψη την
περίοδο 2014-2015, ενώ το 2016 σημειώθηκε αύξηση, στα 273 εκατ. ευρώ. Αύξηση το
2016 καταγράφεται και στους άμεσα συνδεδεμένους κλάδους μεταποίησης, όπου οι
επενδύσεις διαμορφώθηκαν στα 72,3 εκατ. ευρώ, έναντι 57 εκατ. ευρώ το 2015.
Συνολικά, στην εξορυκτική βιομηχανία, οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 160 εκατ. ευρώ
περίπου το 2016 και διαμορφώθηκαν στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας
δεκαετίας. Οι επενδύσεις έφτασαν έως το 10,7% των συνολικών επενδύσεων στη
βιομηχανία το 2012, υποχώρησαν στο 4,0% το 2014, ενώ το 2016 ανέκαμψαν στο
8,4%. Ως αποτέλεσμα, η εξορυκτική βιομηχανία
παρουσιάζει υψηλότερο μερίδιο στις επενδύσεις έναντι της προστιθέμενης αξίας
και της απασχόλησης, αναδεικνύοντας την αυξημένη ένταση κεφαλαίου και την
ενισχυμένη συνεισφορά του κλάδου στην αναγκαία για την ανάκαμψη της ελληνικής
οικονομίας επενδυτική δραστηριότητα.
Εξαγωγές
Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, ο εξαγωγικός χαρακτήρας
του κλάδου διατηρήθηκε σε υψηλό επίπεδο τα τελευταία χρόνια. Το 2016, ωστόσο,
καταγράφηκε εξασθένιση της τάξης του 11%, με την αξία των εξαγωγών να
διατηρείται σε επίπεδα άνω του 1 δισ.ευρώ. Στα πιο υψηλά επίπεδα τουλάχιστον από το 2010
διαμορφώθηκε η αξία των εξαγωγών το 2015, αγγίζοντας τα 1,16 δισ. ευρώ. Βασικό
εξαγωγικό προορισμό των προϊόντων της εξορυκτικής βιομηχανίας αποτελούν οι
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διατηρώντας το μερίδιο τους σε επίπεδα υψηλότερα
του 60% επί του συνόλου της αξίας των εξαγωγών. Μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος
αναδεικνύεται η Ιταλία, που απορροφά περίπου το 17% της αξίας των εξαγωγών του
κλάδου. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι υψηλό παραμένει και το μερίδιο (33%)
της αξίας των εξαγωγών σε προορισμούς με μικρή αξία εξαγωγών, γεγονός που
υποδηλώνει την υψηλή γεωγραφική διασπορά των εξαγωγών του κλάδου. Τέλος, σε
επίπεδο προϊόντων, περίπου το 22% της συνολικής αξίας των εξαγωγών καταλαμβάνει
το τσιμέντο, με το αλουμίνιο να ακολουθεί (19%), ενώ σημαντική συνεισφορά έχουν
το νικέλιο και τα μάρμαρα, με 14% αμφότερα.
